Czy wiesz, że jeden jedyny dzień w kalendarzu może skrywać w sobie tyle przełomowych wydarzeń, że ich lista przyprawia o zawrót głowy? Jeśli zastanawiasz się, co wydarzyło się tego dnia w historii 16 maja, to trzymaj się mocno — bo ten dzień obfitował w momenty, które zmieniły bieg wojen, nauki, kultury i polityki na całym świecie. Od kanonizacji Joanny d’Arc, przez pierwsze wręczenie Oscarów, aż po bombardowanie zapór w Zagłębiu Ruhry — kalendarium historyczne dla tego dnia jest wyjątkowo bogate. Zapraszamy do lektury!
Co wydarzyło się 16 maja? Najważniejsze wydarzenia w historii
1657 – Męczeńska śmierć świętego Andrzeja Boboli
W Janowie Poleskim kozacy w bestialski sposób zamordowali jezuickiego misjonarza, ojca Andrzeja Bobolę. Kapłan był znany ze skutecznej działalności ewangelizacyjnej na Kresach, co sprawiało, że stał się wyjątkowo niewygodny dla swoich oprawców. Jego cierpienie i śmierć szybko stały się symbolem ofiary i wytrwałości w wierze — dziś Andrzej Bobola jest patronem Polski. Ten dzień w historii pozostaje dla polskich katolików jedną z najważniejszych rocznic w całym kalendarzu liturgicznym.
1920 – Joanna d’Arc zostaje świętą
Papież Benedykt XV kanonizował tego dnia Joannę d’Arc — bohaterkę narodową Francji i jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci w całej historii zachodniej cywilizacji. Dziewczyna, która w XV wieku poprowadziła wojska francuskie do zwycięstwa nad Anglikami, spłonęła na stosie w 1431 roku jako heretyczka. Czekała na rehabilitację i uznanie przez Kościół blisko pięć wieków — i właśnie 16 maja 1920 roku doczekała się najwyższej możliwej formy kościelnego uznania. Nikt chyba nie spodziewał się, że cały ten proces zajmie aż tak długo.
1929 – Pierwsza gala wręczenia Oscarów
Co wydarzyło się tego dnia w historii, co do dziś elektryzuje miliony fanów kina? Właśnie 16 maja 1929 roku po raz pierwszy w historii wręczono nagrody amerykańskiej Akademii Filmowej, które później zyskały nazwę Oscarów. Ceremonia odbyła się w Hollywood Hotel w Los Angeles i trwała zaledwie kwadrans — dla porównania, dzisiejsze gale ciągną się przez kilka godzin. Nagroda dla najlepszego filmu przypadła obrazowi „Skrzydła” z 1927 roku. To właśnie ten niepozorny wieczór zapoczątkował jedną z najbardziej prestiżowych tradycji w historii światowego kina.
1943 – Zagłada Wielkiej Synagogi w Warszawie i kres powstania w getcie
16 maja 1943 roku oddziały niemieckie wysadziły w powietrze Wielką Synagogę przy ulicy Tłomackie w Warszawie — jeden z najbardziej symbolicznych budynków żydowskiej Warszawy. Wydarzenie to jest powszechnie uznawane za symboliczny kres powstania w getcie warszawskim, choć sporadyczne walki trwały jeszcze przez kilka tygodni. Komendant SS Jürgen Stroop rozkazem zniszczenia synagogi chciał zademonstrować całkowite złamanie żydowskiego oporu. Ten dzień w historii stanowi jeden z najciemniejszych rozdziałów II wojny światowej i zagłady polskich Żydów.
1943 – Rajd na zapory Zagłębia Ruhry
W nocy z 16 na 17 maja 1943 roku brytyjski 617. Dywizjon Bombowy przeprowadził jedną z najbardziej spektakularnych operacji lotniczych w historii II wojny światowej — słynny „Dambusters Raid”. Załogi Lancasterów użyły specjalnie skonstruowanych bomb podskakujących, zaprojektowanych przez inżyniera Barnesa Wallisa, by zniszczyć zapory w Zagłębiu Ruhry. Operacja odniosła częściowy sukces — dwie z trzech głównych zapór zostały uszkodzone, powodując ogromne powodzie w dolinie rzeki Ruhry. Akcja stała się legendą i była wielokrotnie opisywana w książkach i filmach.
1960 – Uruchomienie pierwszego lasera rubinowego
To wydarzenie, które dosłownie zmieniło świat, choć wówczas niewielu zdawało sobie z tego sprawę. Dokładnie tego dnia w historii amerykański fizyk Theodore Maiman uruchomił pierwszy laser rubinowy — przyrząd, który z czasem stał się absolutnie kluczowy dla medycyny, telekomunikacji, przemysłu i nauki. Laser Maimana emitował błyski czerwonego światła o niespotykanej do tej pory spójności. To kalendarium historyczne pełne jest odkryć, ale niewiele z nich miało tak trwały i namacalny wpływ na codzienne życie każdego człowieka na Ziemi.
1975 – Pierwsza kobieta na szczycie Everestu
Junko Tabei, japońska alpinistka, weszła 16 maja 1975 roku na szczyt Mount Everestu, stając się pierwszą kobietą w historii, której udało się tego dokonać. Jej wyczyn był tym bardziej niezwykły, że na kilka dni wcześniej Tabei i jej ekipa zostały zasypane przez lawinę — jednak nie powstrzymało jej to przed dalszą wspinaczką. Jej historia to przykład determinacji, która przekracza wszelkie granice — zarówno fizyczne, jak i społeczne. W Japonii lat 70. kobiety uprawiające alpinizm wysokogórski były rzadkością, a Tabei dosłownie weszła tam, gdzie przed żadną kobietą nikt nie odważył się marzyć.
1991 – Elżbieta II przemawia w Kongresie USA
Co wydarzyło się tego dnia, co przeszło do historii dyplomacji? Właśnie 16 maja 1991 roku królowa Elżbieta II, jako pierwszy w historii monarcha brytyjski, wygłosiła przemówienie przed połączonymi izbami Kongresu Stanów Zjednoczonych. Wydarzenie to było symbolicznym gestem potwierdzającym szczególne relacje między Wielką Brytanią a USA — relacje, których fundamenty kształtowały się przez dekady zimnej wojny i nie tylko. Dla wielu obserwatorów był to moment przełomowy, potwierdzający wyjątkowy status transatlantyckiego sojuszu w nowym, pozimnowojennym porządku świata.
Urodzeni 16 maja
Pierce Brosnan (1953) – irlandzki aktor, który zyskał światową sławę jako James Bond, a prywatnie jest zapalonym malarzem i aktywistą ekologicznym.
Janet Jackson (1966) – amerykańska piosenkarka, tancerka i aktorka, jedna z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii, młodsza siostra Michaela Jacksona.
Andrzej Duda (1972) – polski prawnik i polityk, który od 2015 roku pełni funkcję Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wcześniej był posłem na Sejm i eurodeputowanym.
Laura Pausini (1974) – włoska piosenkarka o międzynarodowej sławie, laureatka Grammy i Złotego Globu, znana z romantycznych ballad śpiewanych w kilku językach.
Megan Fox (1986) – amerykańska aktorka i modelka, która zdobyła rozpoznawalność na całym świecie dzięki roli w serii filmów „Transformers” Michaela Baya.
Wydarzenia na świecie
1532 – Thomas More rezygnuje z funkcji kanclerza Anglii – Renesansowy humanista i pisarz zrzekł się najwyższego urzędu w królestwie, nie mogąc pogodzić sumienia z polityką Henryka VIII wobec Kościoła; trzy lata później zapłacił za to życiem.
1792 – Otwarcie Teatro La Fenice w Wenecji – Jeden z najsłynniejszych teatrów operowych świata otworzył swoje podwoje dla widowni, rozpoczynając wielowiekową tradycję, która przetrwała pożary, wojny i powodzie.
1868 – Senat USA odrzuca impeachment wobec prezydenta Andrew Johnsona – Głosowanie zakończyło się wynikiem jednego głosu różnicy na korzyść prezydenta, co do dziś uchodzi za jeden z najbardziej dramatycznych momentów w historii amerykańskiego parlamentaryzmu.
1966 – W Chinach rozpoczyna się rewolucja kulturalna – Mao Zedong oficjalnie zainicjował jeden z najbardziej destrukcyjnych ruchów społeczno-politycznych XX wieku, który pochłonął setki tysięcy ofiar i na dekadę sparaliżował Chiny.
1997 – Upadek Mobutu Sese Seko i odrodzenie Demokratycznej Republiki Konga – Długoletni dyktator Zairu został obalony, a nowy prezydent Laurent-Désiré Kabila przywrócił krajowi historyczną nazwę, kończąc kilkudziesięcioletni rozdział autorytarnych rządów.
16 maja to dzień, który w niezwykły sposób łączy ze sobą heroizm i tragedię, odkrycia naukowe i spektakle artystyczne, wielką politykę i najdrobniejsze ludzkie losy. Przeglądając to kalendarium historyczne, trudno oprzeć się wrażeniu, że historia nie zna nudnych dni — każda data kryje w sobie warstwy zdarzeń, które ukształtowały świat, jaki znamy. Wróć jutro, bo 17 maja ma nam do opowiedzenia równie fascynującą historię!
