Komisja Majątkowa, która zwracała Kościołowi katolickiemu nieruchomości odebrane w PRL, do dziś kojarzy się z aferami i śledztwami prokuratury. Przypominamy, co o jej działaniu wynika z dokumentów i ustaleń organów ścigania.
Czym była Komisja Majątkowa
Komisja działała na podstawie art. 62 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Według odpowiedzi MSWiA na interpelacje poselskie była organem rządowo-kościelnym, działającym w trybie mediacyjno-polubownym. Nie była ani organem administracji publicznej, ani sądem. Kierowało nią dwóch współprzewodniczących: jednego wyznaczał minister spraw wewnętrznych, drugiego sekretarz Konferencji Episkopatu Polski.
Komisja rozpatrywała roszczenia dotyczące mienia przejętego przez państwo w okresie PRL. Mogła zatwierdzać ugody albo orzekać o zwrocie nieruchomości, przyznaniu nieruchomości zastępczej lub odszkodowaniu.
Skala zwrotów
Z sprawozdania z działalności komisji w latach 1989–2011, cytowanego w odpowiedzi resortu na interpelację nr 9347, wynika, że w ustawowym terminie wpłynęły 3063 wnioski. Ponad 90 proc. postępowań zostało zakończonych, a 666 z nich zakończyło się odrzuceniem lub oddaleniem wniosku albo umorzeniem. Według sprawozdania MSWiA komisja przekazała kościelnym osobom prawnym nieruchomości o łącznej powierzchni ponad 65 tys. hektarów.
Śledztwa i zarzuty
Nieprawidłowości badały m.in. CBA i prokuratury. CBA kierowało do prokuratur zawiadomienia dotyczące konkretnych orzeczeń. Prokuratura w Gliwicach prowadziła postępowania o poświadczenie nieprawdy w dokumentach, m.in. w sprawie wycen gruntów przekazanych parafii w Jastrzębiu-Zdroju. Prokuratura Okręgowa w Warszawie postawiła zarzuty siedmiu osobom w sprawie przekazania zakonowi elżbietanek działki w stolicy.
W sprawie krakowskiej prokuratura zarzucała członkom komisji i osobom z nią powiązanym m.in. działanie na szkodę Skarbu Państwa oraz poświadczenie nieprawdy. Według oskarżenia w jednym z przypadków Skarb Państwa miał stracić blisko 28 mln zł, bo operat szacunkowy był nierzetelny. Oskarżeni nie przyznawali się do winy. Obowiązuje wobec nich domniemanie niewinności, a wyroki w poszczególnych sprawach należy sprawdzać w orzeczeniach sądów.
Likwidacja komisji
Komisję zniesiono ustawą z 16 grudnia 2010 r. Z dniem 1 marca 2011 r. przestała istnieć, a prace miała zakończyć do 28 lutego 2011 r. Dokumentację przekazano ministrowi właściwemu do spraw wyznań religijnych. Uczestnicy postępowań, w których nie uzgodniono orzeczenia, mogli w ciągu sześciu miesięcy dochodzić swoich roszczeń w sądach.




