Czy wiesz, że jeden jedyny dzień mógł zmienić losy Europy, świata i całej cywilizacji – nie raz, ale dziesiątki razy? Przeglądając kalendarium historyczne dla 9 maja, trudno oprzeć się wrażeniu, że to data wyjątkowo nasycona przełomowymi momentami. Jeśli zastanawiasz się, co wydarzyło się tego dnia w historii, masz przed sobą odpowiedź – i jest ona zaskakująco bogata. Zapraszamy w podróż przez wieki, która udowodni, że historia nigdy nie śpi.
Co wydarzyło się 9 maja? Najważniejsze wydarzenia w historii
1502 – Krzysztof Kolumb wyruszył w swoją ostatnią podróż do Nowego Świata
Tego dnia Krzysztof Kolumb rozpoczął czwartą i ostatnią wyprawę za ocean. Choć jego pierwsze rejsy odmieniły oblicze świata, ta podróż zakończyła się fiaskiem – Kolumb szukał przejścia do Azji i nie znalazł go. Mimo to wyprawa potwierdziła, że Nowy Świat to nie wyspy, lecz ogromny kontynent. To symboliczny koniec ery odkrywcy, który zmienił historię ludzkości.
1671 – Spektakularna kradzież klejnotów koronnych z Tower of London
Thomas Blood, irlandzki awanturnik, dokonał jednej z najbardziej zuchwałych kradzieży w dziejach Anglii – ukradł klejnoty koronne przechowywane w londyńskiej Tower. Co zaskakujące, zamiast dożywocia, król Karol II… ułaskawił go i przyznał mu pensję. Historycy do dziś spierają się, czy władca był w to zamieszany. Ten dzień w historii zapisał się jako jedna z największych zagadek brytyjskiej monarchii.
1793 – Pierwsze wykonanie wyroków śmierci na zdrajcach Rzeczypospolitej
W czasie insurekcji kościuszkowskiej, w 1794 roku, Warszawa była świadkiem egzekucji przywódców konfederacji targowickiej. Na szubienicy zawisło czterech prominentnych zdrajców: kasztelan sądecki Józef Ankwicz, biskup Józef Kazimierz Kossakowski, hetman wielki koronny Piotr Ożarowski i hetman polny litewski Józef Zabiełło. Targowiczanie sprzeniewierzyli się ojczyźnie, wzywając Rosję do interwencji przeciw Konstytucji 3 Maja. Dla wielu Polaków egzekucje były aktem sprawiedliwości dziejowej, spóźnionej, lecz symbolicznej.
1950 – Deklaracja Schumana i narodziny zjednoczonej Europy
Tego dnia minister spraw zagranicznych Francji Robert Schuman przedstawił plan utworzenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Propozycja, znana dziś jako Deklaracja Schumana, zapoczątkowała proces integracji europejskiej, który doprowadził do powstania Unii Europejskiej. Właśnie dlatego 9 maja obchodzony jest jako Dzień Europy – jedno z najważniejszych świąt w kalendarzu unijnym. Trudno o lepszy dowód na to, jak jeden dzień w historii może zaważyć na losach setek milionów ludzi.
1960 – Pierwsza tabletka antykoncepcyjna trafia do aptek
9 maja 1960 roku amerykańskie apteki rozpoczęły sprzedaż Enovidu – pierwszej na świecie tabletki antykoncepcyjnej. To wydarzenie zapoczątkowało rewolucję społeczną i obyczajową, zmieniając pozycję kobiet, model rodziny i demografię całego świata zachodniego. Żaden lek w dziejach medycyny nie wywołał tak głębokiej zmiany kulturowej w tak krótkim czasie. Kalendarium historyczne rzadko odnotowuje wynalazki równie przewrotne i dalekosiężne w skutkach.
1962 – The Beatles podpisują pierwszy kontrakt płytowy
Zanim Liverpool podbił świat, The Beatles musieli znosić kolejne odmowy. 9 maja 1962 roku odrzucany dotąd przez inne wytwórnie zespół podpisał swój pierwszy kontrakt – z wytwórnią Parlophone, kierowaną przez George’a Martina. Rok później „Love Me Do” zapoczątkowało globalną beatlemanię. Gdyby nie ta decyzja, historia muzyki popularnej mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.
1987 – Katastrofa samolotu LOT w Lesie Kabackim
To jedna z najtragiczniejszych katastrof lotniczych w historii Polski. 9 maja 1987 roku samolot PLL LOT Ił-62M o nazwie „Tadeusz Kościuszko”, lecący do Nowego Jorku, rozbił się w Lesie Kabackim pod Warszawą podczas próby awaryjnego lądowania. Zginęły 183 osoby – 172 pasażerów i 11 członków załogi. Przyczyną katastrofy był pożar silnika. Tragedia wstrząsnęła całą Polską i na długo zaciążyła nad wizerunkiem polskiego lotnictwa.
1978 – Ciało Aldo Moro odnalezione w Rzymie
Po 55 dniach przetrzymywania były premier Włoch Aldo Moro został zamordowany przez terrorystów z organizacji Czerwone Brygady. Jego ciało odnaleziono 9 maja 1978 roku w bagażniku samochodu zaparkowanego w centrum Rzymu – symboliczne miejsce, w połowie drogi między siedzibami partii chadeckiej i komunistycznej. Mord wstrząsnął włoskim społeczeństwem i stał się symbolem kryzysu państwa demokratycznego w starciu z terrorystycznym ekstremizmem.
1573 – Pierwsza wolna elekcja w Polsce wyłoniła króla
We wsi Kamień pod Warszawą zakończyło się zbieranie głosów w pierwszej w historii Polski wolnej elekcji – jednym z najważniejszych wydarzeń ustrojowych Rzeczypospolitej. Szlachta wybrała na króla Henryka Walezego, Francuza, który jednak szybko porzucił tron i uciekł do Francji po śmierci swojego brata. Wolna elekcja stała się wizytówką polskiej demokracji szlacheckiej, choć z czasem okazała się też jej przekleństwem. Ten dzień w historii otworzył rozdział, który trwał ponad 200 lat.
1974 – Rozpoczął się proces impeachmentu Richarda Nixona
9 maja 1974 roku w Kongresie Stanów Zjednoczonych formalnie rozpoczęły się przesłuchania w sprawie impeachmentu prezydenta Richarda Nixona, oskarżonego w związku z aferą Watergate. Kilka miesięcy później Nixon jako pierwszy i jedyny prezydent USA złożył rezygnację. Afera Watergate stała się synonimem korupcji i nadużycia władzy, a samo słowo „gate” – przyrostkiem dodawanym do każdego politycznego skandalu na świecie.
Urodzeni 9 maja
John Brown (1800) – amerykański abolicjonista, jeden z najbardziej radykalnych bojowników o zniesienie niewolnictwa w historii USA, który zginął na szubienicy po nieudanym powstaniu w Harper’s Ferry.
Howard Carter (1874) – brytyjski archeolog i egiptolog, odkrywca grobowca Tutanchamona w Dolinie Królów w 1922 roku, jedno z największych znalezisk archeologicznych wszech czasów.
Billy Joel (1949) – amerykański piosenkarz i kompozytor, autor takich przebojów jak „Piano Man” czy „We Didn’t Start the Fire”, jeden z najlepiej sprzedających się artystów muzycznych w historii.
José Ortega y Gasset (1883) – wybitny hiszpański filozof i eseista, autor „Buntu mas”, dzieła które do dziś jest lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce rozumieć współczesną kulturę Zachodu.
Sophie Scholl (1921) – niemiecka działaczka antynazistowska, współzałożycielka ruchu oporu „Biała Róża”, aresztowana przez gestapo i stracona w wieku zaledwie 21 lat – symbol odwagi cywilnej w czasach totalitaryzmu.
Wydarzenia na świecie
1386 – Traktat Windsorski – Anglia i Portugalia zawarły sojusz, który przetrwał do dziś i jest najstarszym obowiązującym traktatem międzynarodowym na świecie.
1877 – Niepodległość Rumunii – Rumunia ogłosiła niepodległość od Imperium Osmańskiego, co zapoczątkowało nowy rozdział w historii Bałkanów.
1893 – Pokaz kinetoskopu Edisona – Thomas Alva Edison po raz pierwszy publicznie zaprezentował kinetoskop, urządzenie będące bezpośrednim poprzednikiem kina.
1955 – RFN wstępuje do NATO – Zaledwie dekadę po zakończeniu II wojny światowej Niemcy Zachodnie zostały przyjęte do Sojuszu Północnoatlantyckiego, co radykalnie zmieniło układ sił w Europie.
2003 – Start sondy Hayabusa – Japonia wysłała w kosmos sondę Hayabusa, która dwa lata później jako pierwsza w historii wylądowała na asteroidzie Itokawa i pobrała z niej próbki.
9 maja to data, która wyraźnie pokazuje, jak gęsto utkana jest sieć wydarzeń składających się na naszą cywilizację – od narodzin idei zjednoczonej Europy, przez kryminalne sensacje w Tower of London, aż po traktat sojuszniczy liczący sobie ponad sześć wieków. Przeglądając co wydarzyło się tego dnia w historii, można odnieść wrażenie, że ten jeden dzień skrywa w sobie całe muzeum ludzkich losów, triumfów i tragedii. Zajrzyjcie tu jutro – bo 10 maja historia ma do opowiedzenia równie wiele.
