Czy wiesz, że jeden jedyny dzień mógł zmienić losy Europy, świata i całej cywilizacji – nie raz, ale dziesiątki razy? Przeglądając kalendarium historyczne dla 9 maja, trudno oprzeć się wrażeniu, że to data wyjątkowo nasycona przełomowymi momentami. Jeśli zastanawiasz się, co wydarzyło się tego dnia w historii, masz przed sobą odpowiedź – i jest ona zaskakująco bogata. Zapraszamy w podróż przez wieki, która udowodni, że history nigdy nie śpi.
What happened on May 9th? Major events in history
1502 – Christopher Columbus embarked on his last trip to the New World
On that day, Christopher Columbus began his fourth and final expedition for the ocean. Although his first voyages changed the face of the world, this journey ended in failure – Columbus sought a passage to Asia and did not find it. Nevertheless, the expedition confirmed that the New World is not an island, but a huge continent. It's the symbolic end of an age of explorer who changed the history of humanity.
1671 – Spektakularna theft klejnotów koronnych z Tower of London
Thomas Blood, irlandzki awanturnik, dokonał jednej z najbardziej zuchwałych kradzieży w dziejach Anglii – ukradł klejnoty koronne przechowywane w londyńskiej Tower. Co zaskakujące, zamiast dożywocia, król Karol II… ułaskawił go i przyznał mu pensję. Historycy do dziś spierają się, czy władca był w to zamieszany. This day in history zapisał się jako jedna z największych zagadek brytyjskiej monarchii.
1793 – First execution of death sentences on traitors of the Republic of Poland
W czasie insurekcji kościuszkowskiej, w 1794 roku, Warsaw była świadkiem egzekucji przywódców konfederacji targowickiej. Na szubienicy zawisło czterech prominentnych zdrajców: kasztelan sądecki Józef Ankwicz, biskup Józef Kazimierz Kossakowski, hetman wielki koronny Piotr Ożarowski i hetman polny litewski Józef Zabiełło. Targowiczanie sprzeniewierzyli się ojczyźnie, wzywając Rosję do interwencji przeciw Konstytucji 3 Maja. Dla wielu Polaków egzekucje były aktem sprawiedliwości dziejowej, spóźnionej, lecz symbolicznej.
1950 – Schuman Declaration and the Birth of a United Europe
On that day, French Foreign Minister Robert Schuman presented a plan to create a European Coal and Steel Community. The proposal, known today as the Schuman Declaration, launched a process of European integration which led to the creation of the European Union. That is why 9 May is celebrated as Europe Day – one of the most important holidays on the EU calendar. It's hard to get better proof of how one day in history can weigh on the fate of hundreds of millions of people.
1960 – The first birth control tablet goes to the pharmacy
On May 9, 1960, American pharmacies began selling Enovid—the world's first birth control pill. This event started a social and moral revolution, changing the position of women, a family model and a demography of the entire Western world. No drug in medical history has caused such a profound cultural change in such a short time. The historical calendar rarely records inventions equally perverse and far-reaching in effect.
1962 – The Beatles sign the first record contract
Zanim Liverpool podbił świat, The Beatles musieli znosić kolejne odmowy. 9 maja 1962 roku odrzucany dotąd przez inne wytwórnie zespół podpisał swój pierwszy kontrakt – z wytwórnią Parlophone, kierowaną przez George’a Martina. Rok później „Love Me Do” zapoczątkowało globalną beatlemanię. Gdyby nie ta decyzja, history muzyki popularnej mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.
1987 – LOT plane crash in Kaback Forest
To jedna z najtragiczniejszych katastrof lotniczych w historii Polski. 9 maja 1987 roku aeroplane PLL LOT Ił-62M o nazwie „Tadeusz Kościuszko”, lecący do Nowego Jorku, rozbił się w Lesie Kabackim pod Warszawą podczas próby awaryjnego lądowania. Zginęły 183 osoby – 172 pasażerów i 11 członków załogi. Przyczyną katastrofy był fire silnika. Tragedia wstrząsnęła całą Polską i na długo zaciążyła nad wizerunkiem polskiego lotnictwa.
1978 – Ciało Aldo Moro odnalezione w Rzymie
Po 55 dniach przetrzymywania były premier Włoch Aldo Moro został zamordowany przez terrorystów z organizacji Czerwone Brygady. Jego ciało odnaleziono 9 maja 1978 roku w bagażniku samochodu zaparkowanego w centrum Rzymu – symboliczne miejsce, w połowie drogi między siedzibami partii chadeckiej i komunistycznej. Mord wstrząsnął włoskim społeczeństwem i stał się symbolem kryzysu państwa demokratycznego w starciu z terrorystycznym ekstremizmem.
1573 – Pierwsza wolna elekcja w Polsce wyłoniła króla
We wsi Kamień pod Warszawą zakończyło się zbieranie głosów w pierwszej w historii Polski wolnej elekcji – jednym z najważniejszych wydarzeń ustrojowych Rzeczypospolitej. Szlachta wybrała na króla Henryka Walezego, Francuza, który jednak szybko porzucił tron i uciekł do Francji po śmierci swojego brata. Wolna elekcja stała się wizytówką polskiej demokracji szlacheckiej, choć z czasem okazała się też jej przekleństwem. This day in history otworzył rozdział, który trwał ponad 200 lat.
1974 – Rozpoczął się proces impeachmentu Richarda Nixona
9 maja 1974 roku w Kongresie Stanów Zjednoczonych formalnie rozpoczęły się przesłuchania w sprawie impeachmentu prezydenta Richarda Nixona, oskarżonego w związku z aferą Watergate. Kilka miesięcy później Nixon jako pierwszy i jedyny prezydent USA złożył rezygnację. Afera Watergate stała się synonimem korupcji i nadużycia władzy, a samo słowo „gate” – przyrostkiem dodawanym do każdego politycznego skandalu na świecie.
Urodzeni 9 maja
John Brown (1800) – amerykański abolicjonista, jeden z najbardziej radykalnych bojowników o zniesienie niewolnictwa w historii USA, który zginął na szubienicy po nieudanym powstaniu w Harper’s Ferry.
Howard Carter (1874) – brytyjski archeolog i egiptolog, odkrywca grobowca Tutanchamona w Dolinie Królów w 1922 roku, jedno z największych znalezisk archeologicznych wszech czasów.
Billy Joel (1949) – amerykański piosenkarz i kompozytor, autor takich przebojów jak „Piano Man” czy „We Didn’t Start the Fire”, jeden z najlepiej sprzedających się artystów muzycznych w historii.
José Ortega y Gasset (1883) – wybitny hiszpański filozof i eseista, autor „Buntu mas”, dzieła które do dziś jest lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce rozumieć współczesną kulturę Zachodu.
Sophie Scholl (1921) – niemiecka działaczka antynazistowska, współzałożycielka ruchu oporu „Biała Róża”, aresztowana przez gestapo i stracona w wieku zaledwie 21 lat – symbol odwagi cywilnej w czasach totalitaryzmu.
World events
1386 – Traktat Windsorski – Anglia i Portugalia zawarły sojusz, który przetrwał do dziś i jest najstarszym obowiązującym traktatem międzynarodowym na świecie.
1877 – Niepodległość Rumunii – Rumunia ogłosiła niepodległość od Imperium Osmańskiego, co zapoczątkowało nowy rozdział w historii Bałkanów.
1893 – Pokaz kinetoskopu Edisona – Thomas Alva Edison po raz pierwszy publicznie zaprezentował kinetoskop, urządzenie będące bezpośrednim poprzednikiem kina.
1955 – RFN wstępuje do NATO – Zaledwie dekadę po zakończeniu II wojny światowej Germany Zachodnie zostały przyjęte do Sojuszu Północnoatlantyckiego, co radykalnie zmieniło układ sił w Europie.
2003 – Start sondy Hayabusa – Japan wysłała w kosmos sondę Hayabusa, która dwa lata później jako pierwsza w historii wylądowała na asteroidzie Itokawa i pobrała z niej próbki.
9 maja to data, która wyraźnie pokazuje, jak gęsto utkana jest sieć wydarzeń składających się na naszą cywilizację – od narodzin idei zjednoczonej Europy, przez kryminalne sensacje w Tower of London, aż po traktat sojuszniczy liczący sobie ponad sześć wieków. Przeglądając co wydarzyło się tego dnia w historii, można odnieść wrażenie, że ten jeden dzień skrywa w sobie całe muzeum ludzkich losów, triumfów i tragedii. Zajrzyjcie tu jutro – bo 10 maja historia ma do opowiedzenia równie wiele.
