Czy wiesz, że jeden dzień w kalendarzu może pomieścić w sobie narodziny państwa, premierę kultowego polskiego filmu i jedno z najważniejszych odkryć medycznych w dziejach ludzkości? This day in history, jakim jest 14 maja, to prawdziwa skarbnica zdarzeń, które ukształtowały współczesny świat. Sprawdzamy, co wydarzyło się tego dnia na przestrzeni wieków — i gwarantujemy, że niejedna z tych historii Cię zaskoczy. Zapraszamy do lektury wyjątkowego kalendarium historycznego.
What happened on May 14th? Major events in history
1607 – Establishment of Jamestown, the first permanent English settlement in North America
To właśnie tego dnia w 1607 roku angielscy osadnicy założyli Jamestown w Wirginii — osadę, która przeszła do historii jako pierwsza trwała kolonia angielska na kontynencie amerykańskim. Wydarzenie to zapoczątkowało jeden z największych procesów migracyjnych i kolonizacyjnych w dziejach świata, prowadząc ostatecznie do powstania Stanów Zjednoczonych. Jamestown przez długi czas balansowało na krawędzi zagłady — głód, choroby i konflikty z rdzennymi mieszkańcami dziesiątkowały kolonistów, a mimo to osada przetrwała. Bez tego dnia history Ameryki Północnej wyglądałaby zupełnie inaczej.
1796 – Edward Jenner performs the first effective vaccination in medical history
It is difficult to overestimate what happened that day in 1796. British physician Edward Jenner vaccinated an eight-year-old boy with cowpox viruses, gaining for the first time in history the recipient's resistance to deadly chickenpox real. This experiment, today raising ethical doubts, has given humanity one of the most powerful weapons to fight infectious diseases — vaccine. He opened the way to invent preparations that saved hundreds of millions of lives in the following centuries.
1948 – Proclamation of Israel's Independence
14 maja 1948 roku o godzinie czwartej po południu czasu lokalnego David Ben Gurion odczytał Deklarację Niepodległości Izraela w Tel Awiwie — dokument, który po niemal dwóch tysiącach lat diasporycznej tułaczki narodu żydowskiego proklamował powstanie nowego państwa na Bliskim Wschodzie. To jedno z najważniejszych wydarzeń politycznych XX wieku, które w ciągu kilku godzin radykalnie zmieniło mapę świata i zapoczątkowało jeden z najdłużej trwających konfliktów w nowożytnej historii. United States uznały Israel zaledwie jedenaście minut po ogłoszeniu niepodległości. This day in history do dziś budzi skrajne emocje i jest przedmiotem gorących debat.
1610 – Murder Henryka IV Burbona, króla Francji
Paris, 14 maja 1610 roku — ulicami miasta jedzie powóz z królem Francji Henrykiem IV Burbonem. Nagle katolicki fanatyk François Ravaillac zatrzymuje pojazd i kilkukrotnie dźga monarchę nożem. Henryk IV, który zasłynął jako król tolerancyjny i mądry, twórca słynnego Edyktu Nantejskiego zapewniającego wolność wyznania hugenotom, umiera od zadanych ran. Jego następcą zostaje dziewięcioletni syn Ludwik XIII, a kraj na długie lata zapada się w konflikty religijne i dworskie intrygi. Murder to pozostaje jednym z najbardziej dramatycznych momentów w historii monarchii francuskiej.
1955 – Conclusion of the Warsaw Pact
W tym dniu w 1955 roku osiem państw bloku wschodniego podpisało w Warszawie Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej, który przeszedł do historii jako Układ Warszawski. Był to bezpośrednia odpowiedź Związku Radzieckiego na wstąpienie Niemiec Zachodnich do NATO. Układ stworzył formalną wojskową strukturę bloku komunistycznego i przez 36 lat stanowił jeden z głównych filarów zimnowojennego ładu w Europie. Dla wielu podpisujących krajów, w tym dla Polski, był symbolem ograniczonej suwerenności i radzieckiej dominacji.
1984 – Premiere of the "Sexmission" by Juliusz Machulski
Można by zapytać, czy istnieje drugi taki movie w historii polskiego kina, który po czterech dekadach wciąż bawi, wzrusza i prowokuje do myślenia. Ten dzień w historii polskiej kinematografii zapisał się złotymi literami — 14 maja 1984 roku miała miejsce premiera komedii science fiction „Seksmisja” w reżyserii Juliusza Machulskiego. Film z Jerzym Stuhrem i Olgierd Łukaszewicz w rolach głównych stał się natychmiast kultowy, a cytaty z niego weszły na stałe do popkultury. Co ważne, pod płaszczem absurdalnej komedii kryła się ostra satyra na ówczesną rzeczywistość polityczną PRL-u.
1983 – The death of Grzegorz Przemik, symbol of resistance to power
One of the most moving and tragic cards in the Polish historical calendar was recorded on 14 May 1983, when a 19-year-old senior and poet Grzegorz Przemyk died in the Warsaw hospital. — beaten two days earlier by civil militia officers at a police station on Jesuit Street. The case shook the entire society and became a symbol of the brutality of martial law. Despite the obvious evidence of guilt, the militiamen never held responsibility, and the government-fabricated trial became one of the largest court scandals of the Polish People's Republic. The story of Przemysł saw a loud screening in Jan P. Matuszinski's film "So that there were no traces" from 2021.
1926 – The May Revolution: The End and the Beginning of the Age
When checking what happened that day in the history of Poland, one cannot ignore the dramatic finale of the May coup. On May 14, 1926, against the counterattack of the troops of Marshal Józef Piłsudski, the Polish constitutional authorities withdrew to Wilanów. In the evening, President Stanisław Wojciechowski resigned and Prime Minister Wincenty Witos resigned the government. Three days of street fights in Warsaw cost nearly 400 people. The coup opened an era of so-called sanitization in Poland — the undemocratic rule of the Piłsudski camp, which continued until the outbreak of World War II.
Born 14 May
George Lucas (1944) – American film director and producer, creator of the saga "Star Wars" and series "Indiana Jones", one of the most influential people in Hollywood history.
Cate Blanchett (1969) – Australian actress, two-time Oscar winner, recognized as one of the most outstanding artists of her generation, known, among others, for her role as Galadriela in "Lord of the Rings".
Mark Zuckerberg (1984) – American programmer and entrepreneur, co-founder and CEO of Facebook (Meta), one of the richest people in the world, who revolutionized the way of communication.
Robert Zemeckis (1952) – American film director, creator of such classics as "Back to the Future", "Forrest Gump" or "Cast Away", Oscar winner for directing.
Frank Sinatra (born 1915, May 14, 1998) – legendary American singer and actor of Italian origin, called "Ol' Blue Eyes", an icon of 20th century music, whose recordings are still listening to millions of people around the world — On that day we celebrate the anniversary of his death.
World events
1804 – Lewis and Clark Expedition – a famous expedition began, which first reached the western coast of North America by land, opening an era of exploration of the continent.
1908 – Wilbur Wright flies with passenger – Aviation pioneer Wilbur Wright made the first ever aircraft flight with a passenger on board, setting a new chapter in transport history.
1973 – Taking Skylab Station into orbit "The United States has brought the first U.S. manned Skylab space station into orbit, opening a new stage of space conquest.
1963 – The Rolling Stones sign with Decca Records – On that day, members of the legendary band signed under their first record contract, starting a career that continues to this day.
2017 – Emmanuel Macron sworn in as President of France – The youngest president in the history of the Vth French Republic, Emmanuel Macron, took office as head of state, becoming one of the key figures of European policy of the turn of the second and third decades of the 21st century.
May 14 is a day that resembles how dense history can be from events — from the foundations of medicine, through the birth of states, to Polish dramas and triumphs of culture. Looking at this historical calendar, it is hard to resist thinking that each day contains stories worth knowing. Look tomorrow — Because May 15th has just as much to say for us.
