Czy wiesz, że jeden jedyny dzień – 5 maja – był świadkiem zarówno narodzin jednego z największych rewolucjonistów w dziejach świata, jak i śmierci człowieka, który chciał ten świat podbić? Jeśli zastanawiasz się, co wydarzyło się tego dnia w historii i dlaczego ten dzień jest tak wyjątkowy w kalendarium historycznym, masz właśnie przed sobą odpowiedź. Od starożytnych bitew, przez kosmiczne pionierstwo, aż po narodziny gwiazd muzyki pop – 5 maja skrywa więcej niż mogłoby się wydawać. Przeczytaj do końca, bo ta historia naprawdę zaskakuje.
Co wydarzyło się 5 maja? Najważniejsze wydarzenia w historii
1821 – Śmierć Napoleona Bonaparte
Na wyspie Świętej Heleny, w odległym zakątku Atlantyku, zakończył życie jeden z najwybitniejszych i najbardziej kontrowersyjnych dowódców wojskowych w dziejach – Napoleon Bonaparte. Człowiek, który zdominował Europę, zmienił bieg wojen i zrewolucjonizował prawo, spędził ostatnie lata w przymusowej izolacji. Jego śmierć zamknęła pewien rozdział historii kontynentu, choć legenda cesarza trwa do dziś. Miał zaledwie 51 lat.
1818 – Narodziny Karola Marksa
W Trewirze, na terenie ówczesnych Prus, przyszedł na świat Karol Marks – filozof, ekonomista i autor „Manifestu Komunistycznego”, którego idee odcisnęły piętno na całym XX wieku. Ten dzień w historii jest więc dniem, w którym na świat przyszło dziecko, które miało wstrząsnąć fundamentami kapitalizmu i dać ideologiczne podstawy ruchom rewolucyjnym na całym globie. Marks i Napoleon – urodzony i umarły tego samego dnia, choć w różnych latach – tworzą osobliwą dwójkę, która ukształtowała nowożytny świat. Trudno o bardziej wymowne zestawienie.
1961 – Alan Shepard pierwszym Amerykaninem w kosmosie
O tym, co wydarzyło się tego dnia w historii w 1961 roku, wie każdy miłośnik podboju kosmosu. Alan Shepard wsiadł na pokład kapsuły Mercury-Redstone 3 i odbył 15-minutowy lot balistyczny, stając się pierwszym obywatelem Stanów Zjednoczonych, który przekroczył granicę przestrzeni kosmicznej. Choć lot był krótszy niż wcześniejszy wyczyn Jurija Gagarina, miał ogromne znaczenie prestiżowe w kontekście zimnowojennego wyścigu kosmicznego. Shepard dowiódł, że Ameryka nie zamierza odpuścić kosmosu Związkowi Radzieckiemu.
1494 – Krzysztof Kolumb odkrywa Jamajkę
Zaledwie dwa lata po słynnym odkryciu Ameryki, Krzysztof Kolumb w trakcie swojej drugiej wyprawy dotarł do wybrzeży wyspy, którą rdzenni mieszkańcy nazywali Xaymaca – dziś znamy ją jako Jamajkę. Odkrycie to wpisuje się w szerszą epokę wielkich odkryć geograficznych, które na zawsze zmieniły mapę świata i otworzyły Europejczykom drogę do obu Ameryk. Dla samej Jamajki oznaczało to jednak początek dramatycznych przemian – kolonizacji, niewolnictwa i wielowiekowego wyzysku.
1945 – 1. Dywizja Pancerna zdobywa Wilhelmshaven i wyzwolenie obozów
Ten dzień w historii to dla Polaków jeden z symboli polskiego wysiłku zbrojnego na Zachodzie. 5 maja 1945 roku 1. Dywizja Pancerna dowodzona przez generała Stanisława Maczka zdobyła Wilhelmshaven – jeden z największych portów wojennych III Rzeszy. Tego samego dnia wojska amerykańskie wyzwoliły obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen, a Brygada Świętokrzyska NSZ uwolniła kobiety więzione w obozie w czeskim Holýšov. Na koniec tej samej doby wybuchło też powstanie praskie. Jeden dzień, nieskończona historia.
1949 – Powstaje Rada Europy
W momencie, gdy Europa wciąż liczyła rany po II wojnie światowej, 5 maja 1949 roku w Londynie powołano do życia Radę Europy – organizację, której celem miała być ochrona praw człowieka, demokracji i rządów prawa na kontynencie. Trudno dziś wyobrazić sobie europejski porządek prawny bez tej instytucji, która stała się filarem ochrony wolności obywatelskich. Rada Europy – nie mylić z Radą Europejską – skupia dziś kilkadziesiąt państw i stanowi jeden z fundamentów europejskiego systemu wartości.
1939 – Józef Beck odrzuca żądania Niemiec w Sejmie
Kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej, 5 maja 1939 roku, minister spraw zagranicznych II Rzeczypospolitej Józef Beck wygłosił w Sejmie przemówienie, które przeszło do historii. Stanowczo odrzucił w nim żądania Niemiec dotyczące włączenia Gdańska do III Rzeszy i wyznaczenia eksterytorialnych linii komunikacyjnych przez polskie terytorium. Słowa „Pokój jest rzeczą cenną i pożądaną. Ale pokój, jak prawie wszystkie sprawy tego świata, ma swoją cenę” stały się symbolem polskiej determinacji. Beck dał do zrozumienia, że Polska nie zamierza ustępować przed agresją.
1974 – Pierwsze użycie słowa „Internet”
Słowo, które zmieniło cywilizację, pojawiło się po raz pierwszy w druku właśnie 5 maja 1974 roku. Vint Cerf i Bob Kahn – uznawani dziś za ojców internetu – użyli terminu „Internet” w swoim raporcie badawczym poświęconym protokołowi TCP. To nie był jeszcze internet w dzisiejszym rozumieniu, ale fundamenty pod jego budowę zostały wtedy formalnie opisane. Bez tego kroku nie byłoby ani social mediów, ani streamingu, ani artykułów takich jak ten.
1980 – Operacja „Nimrod”: antyterroryści odbijają zakładników w Londynie
Po sześciu dniach przetrzymywania zakładników w irańskiej ambasadzie przy Prince’s Gate w Londynie, 5 maja 1980 roku słynna jednostka SAS przeprowadziła błyskawiczną operację antyterrorystyczną o kryptonimie „Nimrod”. W ciągu kilkunastu minut komandosi uwolnili zakładników i zneutralizowali terrorystów. Akcja była transmitowana na żywo przez BBC i stała się jednym z najbardziej spektakularnych przykładów skutecznego działania jednostek specjalnych w historii. Do dziś jest omawiana w akademiach wojskowych na całym świecie.
Urodzeni 5 maja
Karol Marks (1818) – Niemiecki filozof i ekonomista, autor „Manifestu Komunistycznego” oraz „Kapitału”, którego teorie kształtowały politykę globalną przez ponad sto lat.
Henryk Sienkiewicz (1846) – Polski pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1905 roku, twórca „Trylogii” i „Quo Vadis”, jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy wszechczasów.
Søren Kierkegaard (1813) – Duński filozof i teolog uważany za ojca egzystencjalizmu, którego dzieła do dziś inspirują filozofów, teologów i pisarzy na całym świecie.
Adele (1988) – Brytyjska piosenkarka i autorka tekstów, wielokrotna zdobywczyni nagród Grammy, jedna z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki rozrywkowej.
Stanisław Moniuszko (1819) – Polski kompozytor, twórca oper „Halka” i „Straszny Dwór”, uznawany za ojca polskiej opery narodowej.
World events
1260 – Kubilaj-chan zostaje władcą Imperium mongolskiego – Wnuk Czyngis-chana przejął władzę nad jednym z największych imperiów w historii, które rozciągało się od Chin po Europę Wschodnią.
1821 – Pierwsze wydanie „The Guardian” – W Manchesterze ukazał się pierwszy numer dziennika, który pod nazwą „The Manchester Guardian” zapoczątkował historię jednej z najbardziej wpływowych gazet świata.
1891 – Otwarcie Carnegie Hall w Nowym Jorku – Jedna z najsławniejszych sal koncertowych świata otworzyła swoje podwoje, stając się symbolem kulturalnej metropolii i marzeniem każdego muzyka klasycznego.
1921 – Coco Chanel wybiera zapach Chanel No. 5 – Legendarny projektant mody wybrała spośród próbek przygotowanych przez perfumiarza Ernesta Beaux kompozycję, która stała się najsłynniejszymi perfumami w historii.
1955 – Wejście w życie układów paryskich – Na mocy układów podpisanych przez mocarstwa zachodnie zniesiono status okupacyjny Niemiec Zachodnich, przyznano im prawo do posiadania armii i włączono do NATO, co zmieniło równowagę sił w zimnowojennej Europie.
5 maja to dzień, który w tym kalendarium historycznym wyjątkowo skondensował wielkie nazwiska, przełomowe decyzje i losy narodów – od narodzin Marksa po śmierć Napoleona, od odkrycia Jamajki po wynalezienie internetu. Trudno uwierzyć, że tyle historii może zmieścić się w jednym dniu. Wróć jutro – 6 maja kryje równie zaskakujące tajemnice.
