Prime Minister Donald Tusk and Chancellor of Germany Friedrich Merz | Berlin 12.01.2025 | Photo: flickr.com premierrp
During the Polish-German intergovernmental consultation in Berlin, Prime Minister Donald Tusk made a firm appeal to the German side on compensation for the still alive Polish victims of World War II. The Head of the Polish Government stressed the urgent need for action, pointing to the decreasing number of people entitled to compensation. If Germany does not make a quick declaration, Poland will consider paying out of its own budget," said Tusk at a joint press conference with German Chancellor Friedrich Merzem.
The issue of war reparations and redress for victims of German crimes remains one of the most difficult topics in Polish-German relations. Germany consistently maintains that the case is closed from a legal and political point of view, powołując się na deklarację z 1953 roku, w której Polska Ludowa – pod presją ZSRR – zrzekła się roszczeń reparacyjnych. Jak podkreślił kanclerz Merz, Niemcy uznają swoją historyczną odpowiedzialność i prowadzą dialog z Polską w celu znalezienia rozwiązań. “Proces upamiętniania ofiar i zmierzenia się z historią nigdy nie jest zakończony” – powiedział Merz, dodając, że w przeszłości Niemcy przekazały ocalałym z terroru nazistowskiego około 2 miliardów euro.
Premier Tusk stanowczo odrzucił to stanowisko, przypominając, że w latach 50. Polska nie była suwerennym państwem i decyzja o zrzeczeniu się reparacji nie odzwierciedlała woli narodu. “Poland did not receive compensation for losses and crimes from World War II" – said Tusk, stressing that this view is common in Polish society, regardless of political divisions.
Pilny apel: “Pospieszcie się”
Szczególną uwagę Tusk poświęcił żyjącym ofiarom wojny. Według szacunków Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, obecnie jest ich około 50 tysięcy – rok temu było to jeszcze 60 tysięcy. “Hurry if you really want to make such a gesture” – zaapelował do Niemców, wskazując na upływający czas. Premier zapowiedział dalsze rozmowy na ten temat jeszcze tego samego dnia, ale ostrzegł: “If we do not get a quick and unambiguous declaration, I will consider the decision next year that Poland will fulfil this need with its own resources“.
Tusk odniósł się również do zaproponowanego rok temu przez Niemcy “gestu odszkodowawczego” w wysokości 200 milionów euro, który strona polska uznała za symboliczną i niewystarczającą kwotę.
Political and expert responses
Słowa premiera Tuska wywołały natychmiastowe reakcje w Polsce. Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Jan Grabiec ocenił, że kanclerz Merz odebrał je jako “mało dyplomatyczny przytyk”. Z kolei szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki nazwał pomysł wypłaty odszkodowań z polskich środków “fatalnym”. “To tak, jakby powiedzieć, że ktoś, kto ucierpiał w wypadku, na odszkodowanie nie ma się złożyć sprawca, tylko jego rodzina” – skomentował Bogucki.
A broad context for intergovernmental consultations
The meeting of Tusk and Merza took place as part of Polish-German intergovernmental consultations, which also covered other topics such as support for Ukraine, energy security and economic cooperation. Despite historical tensions, both leaders expressed their willingness to deepen bilateral relations. Chancellor Merz stressed that Germany and Poland are close allies in the EU and NATO, and dialogue on difficult topics is essential for the future.
W mediach niemieckich słowa Tuska zostały szeroko cytowane, z naciskiem na apel o pośpiech. Według sondaży, 60 proc. Niemców uważa, że ich kraj zrobił wystarczająco dużo w kwestii zadośćuczynień, co kontrastuje z polskim oczekiwaniem sprawiedliwości. W Polsce debata na temat reparacji ożywiła się po zmianie rządu w 2023 roku, choć poprzedni rząd PiS domagał się znacznie wyższych kwot.
W sieciach społecznościowych, takich jak X (dawniej Twitter), oświadczenie Tuska spotkało się z mieszanymi reakcjami – od krytyki pomysłu samodzielnych wypłat po poparcie dla presji na Niemcy. Jeden z użytkowników napisał: “Polska. Pierwszy kraj na świecie, który sam sobie wypłaci reparacje“.
Były Premier Mateusz Morawiecki napisał w serwisie X:
Niemieckie zbrodnie to niemiecka odpowiedzialność. Muszą zostać zadośćuczynione, ale nie kosztem Polski! Dlaczego rząd Koalicji Obywatelskiej znów wybiera interes Berlina, a nie Warszawy?
Pamięć, prawda i sprawiedliwość! Niemcy muszą zapłacić za swoje zbrodnie. Niech rząd wreszcie upomni się o Polskę, a nie schyla głowę przed Berlinem!
Apel premiera Tuska podkreśla pilność sprawy, w której czas gra kluczową rolę. Z malejącą liczbą żyjących świadków i ofiar II wojny światowej, Polska sygnalizuje gotowość do samodzielnych kroków, co może stać się precedensem w relacjach międzynarodowych. Czy Niemcy odpowiedzą na wezwanie? Przyszłe miesiące pokażą, czy dialog przyniesie konkretne rozwiązania, czy też konflikt historyczny pozostanie nierozstrzygnięty.
